Viêm điểm bám gân: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Gân là cấu trúc nối cơ với xương, truyền lực từ cơ để tạo ra chuyển động. Điểm nơi gân bám vào xương gọi là điểm bám gân và đây là vị trí chịu lực lớn, dễ bị tổn thương khi vận động quá mức hoặc khi có bệnh lý viêm. Tình trạng đau, viêm tại đây được gọi là viêm điểm bám gân.

Viêm điểm bám gân là gì?

Viêm điểm bám gân (enthesitis, hoặc bệnh lý điểm bám gân) là tình trạng tổn thương, viêm hoặc thoái hoá ở nơi gân, dây chằng, bao khớp bám vào xương. Tên gọi này bao hàm nhiều tình trạng quen thuộc như đau gót chân do viêm gân Achilles hay viêm cân gan chân, đau khuỷu tay (tennis elbow, golfer’s elbow), đau đầu gối do gân bánh chè hoặc đau vai do gân chóp xoay.

Nguyên nhân thường gặp

• Vận động quá mức, lặp lại: chạy bộ, nhảy, chơi thể thao, lao động cần dùng lực tay chân liên tục.
• Chấn thương hoặc vi chấn thương tại điểm bám gân.
• Thoái hoá gân theo tuổi, nhất là ở người trung niên.
• Thừa cân, giày dép không phù hợp, bàn chân bẹt hoặc vòm cao.
• Bệnh lý viêm hệ thống: viêm cột sống dính khớp, viêm khớp vảy nến và một số bệnh lý viêm khớp khác có thể gây viêm điểm bám gân, đặc biệt ở người trẻ.

Dấu hiệu nhận biết

• Đau khu trú ngay tại điểm bám gân; ấn vào đau rõ.
• Đau tăng khi vận động, gồng cơ hoặc kéo giãn gân; có thể đau nhiều khi bắt đầu vận động rồi giảm dần (như những bước chân đầu tiên mỗi sáng).
• Có thể sưng nhẹ, cứng, nóng ở vùng đau.
• Giảm sức mạnh hoặc cảm giác yếu khi dùng chi tổn thương.

Khi nào cần đi khám?

• Đau kéo dài trên 2–3 tuần, không cải thiện khi nghỉ ngơi và giảm hoạt động.
• Đau ở nhiều vị trí, tái phát nhiều lần.
• Người trẻ đau gót chân hoặc đau thắt lưng kèm cứng khớp buổi sáng kéo dài trên 30 phút, đỡ khi vận động: cần khám chuyên khoa để loại trừ bệnh lý viêm cột sống.
• Nghe tiếng “phựt” kèm đau dữ dội đột ngột, không thể dùng chi (nghi ngờ đứt gân).

Bác sĩ thường chẩn đoán dựa vào hỏi bệnh, thăm khám; siêu âm, X-quang, MRI hoặc xét nghiệm máu được chỉ định khi cần phân biệt nguyên nhân.

Chăm sóc và điều trị

• Giảm tải: tạm ngừng hoặc giảm các hoạt động gây đau; không nghỉ hoàn toàn quá lâu.
• Chườm lạnh khi đau cấp; chườm ấm khi cứng mỏi mạn tính.
• Tập kéo giãn và tăng sức mạnh cơ gân một cách tiến triển theo hướng dẫn chuyên viên.
• Chọn giày dép phù hợp, đế lót hỗ trợ khi cần; kiểm soát cân nặng.
• Thuốc giảm đau, chống viêm theo chỉ định bác sĩ; không tự ý tiêm corticoid nhiều lần tại gân vì có thể làm yếu gân.
• Một số phương pháp vật lý trị liệu như siêu âm trị liệu, sóng xung kích được chỉ định tuỳ trường hợp.
• Nếu nguyên nhân là bệnh lý viêm hệ thống, cần điều trị theo phác đồ chuyên khoa.

Hướng hỗ trợ theo Y học cổ truyền

Y học cổ truyền cho rằng đau gân, cơ liên quan tình trạng khí huyết kém lưu thông, kinh cân bị co rút hoặc ứ trệ. Bấm huyệt, xoa bóp, cứu ngải, chườm thảo dược kết hợp hướng dẫn vận động có thể giúp thư giãn gân cơ, giảm đau và cải thiện chức năng khi áp dụng đúng chỉ định, sau khi bác sĩ đã đánh giá nguyên nhân.

Phòng ngừa

• Khởi động kỹ trước tập luyện, tăng cường độ từ từ, đủ thời gian nghỉ phục hồi.
• Dùng dụng cụ và giày dép phù hợp; luân phiên các hoạt động để tránh quá tải một nhóm gân.
• Duy trì sức mạnh và độ linh hoạt cơ khớp; giữ cân nặng hợp lý.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ. Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá trực tiếp.