Đau khuỷu tay (Tennis elbow, Golfer’s elbow): Nguyên nhân và cách chăm sóc

Bạn có thấy đau nhói ở khuỷu tay mỗi khi xoay nắm cửa, xách túi, vắt khăn hay gõ bàn phím lâu? Rất có thể bạn đang gặp “elbow”, tên gọi dân gian của nhóm bệnh lý viêm gân quanh khuỷu tay. Tên gọi “tennis elbow” và “golfer’s elbow” gợi nhớ vận động viên, nhưng thực tế phần lớn người mắc là người lao động tay chân và nhân viên văn phòng.

Tennis elbow và golfer’s elbow khác nhau thế nào?

• Tennis elbow (viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay): đau ở mặt ngoài khuỷu tay, nơi gân các cơ duỗi cổ tay bám vào xương. Đau tăng khi nắm chặt, nâng vật, duỗi hoặc xoay ngửa cổ tay.
• Golfer’s elbow (viêm lồi cầu trong xương cánh tay): đau ở mặt trong khuỷu tay, nơi gân các cơ gập cổ tay bám vào. Đau tăng khi gập cổ tay, nắm chặt, xoay sấp cẳng tay.

Cả hai đều là tổn thương gân do quá tải và vi chấn thương lặp lại, kèm thoái hoá tại điểm bám gân. Vì vậy tên gọi “viêm” chưa hoàn toàn chính xác; tổn thương thiên về thoái hoá gân hơn là viêm nhiễm đơn thuần.

Nguyên nhân thường gặp

• Lặp đi lặp lại các động tác cổ tay, cẳng tay: chơi tennis, cầu lông, golf, leo núi, nâng tạ.
• Công việc phải dùng lực tay nhiều: thợ sơn, thợ mộc, thợ cơ khí, đầu bếp, thao tác chuột, bàn phím sai tư thế.
• Tuổi từ khoảng 35 đến 55 là nhóm hay gặp.
• Khởi động không đủ, kỹ thuật sai hoặc dụng cụ không phù hợp.
• Đôi khi đau khuỷu có nguồn gốc từ chèn ép dây thần kinh ở cổ hoặc khuỷu nên cần thăm khám để phân biệt.

Dấu hiệu nhận biết

• Đau âm ỉ hoặc nhói ở một bên khuỷu tay, có thể lan xuống cẳng tay.
• Đau tăng khi cầm nắm đồ vật, bắt tay, mở nắp lọ, vắt khăn.
• Yếu lực cầm nắm, cảm giác cầm đồ dễ rơi.
• Ấn vào điểm bám gân ở khuỷu tay thấy đau rõ.
• Đau thường xuất hiện từ từ, nặng dần theo thời gian nếu tiếp tục dùng tay quá mức.

Khi nào cần đi khám?

• Đau kéo dài trên 2–3 tuần dù đã giảm vận động.
• Đau ảnh hưởng công việc, giấc ngủ hoặc sinh hoạt.
• Khuỷu tay sưng nóng đỏ, sốt, hoặc đau sau chấn thương, khuỷu không duỗi hay gập hết được.
• Tê bì, yếu bàn tay hoặc các ngón tay.

Bác sĩ thường chẩn đoán dựa vào khám lâm sàng. Siêu âm, X-quang hoặc MRI được dùng khi cần loại trừ các nguyên nhân khác.

Chăm sóc và điều trị

Phần lớn trường hợp cải thiện bằng các biện pháp bảo tồn, tuy thời gian hồi phục có thể kéo dài từ vài tháng đến khoảng một năm:

• Giảm hoặc tạm ngừng các hoạt động gây đau; không nghỉ hoàn toàn quá lâu vì có thể làm yếu cơ.
• Chườm lạnh 10–15 phút, vài lần mỗi ngày khi đau cấp.
• Dùng đai hỗ trợ cẳng tay theo hướng dẫn trong lúc lao động nếu cần.
• Tập kéo giãn và tăng sức mạnh cơ cẳng tay một cách tiến triển, nhẹ nhàng, tốt nhất theo chương trình của chuyên viên vật lý trị liệu.
• Thuốc giảm đau, chống viêm dùng ngắn ngày theo chỉ định của bác sĩ.
• Tiêm corticoid chỉ cân nhắc trong một số trường hợp, vì hiệu quả thường ngắn hạn và có thể liên quan tái phát; cần bác sĩ chuyên khoa quyết định.
• Phẫu thuật hiếm khi cần, chỉ dành cho trường hợp đau dai dẳng, không đáp ứng điều trị bảo tồn kéo dài.

Hướng hỗ trợ theo Y học cổ truyền

Y học cổ truyền xem đau khuỷu tay là do kinh mạch vùng cánh tay bị tắc nghẽn, khí huyết kém lưu thông. Sau khi thăm khám xác định đúng bệnh, bấm huyệt, xoa bóp vùng cẳng tay, cứu ngải, chườm thảo dược kết hợp hướng dẫn tập luyện và điều chỉnh thói quen dùng tay có thể giúp giảm đau, giãn cơ và hỗ trợ phục hồi.

Cách phòng tránh tái phát

• Khởi động kỹ trước khi chơi thể thao hoặc lao động nặng.
• Điều chỉnh kỹ thuật cầm vợt, cầm dụng cụ; chọn dụng cụ vừa tay.
• Nghỉ giải lao, thay đổi tư thế tay khi làm việc lâu với chuột, bàn phím.
• Tăng sức mạnh nhóm cơ cẳng tay, cơ vai đều đặn.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ. Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá trực tiếp.