Lệch vẹo cột sống: Cách nhận biết sớm và hướng điều trị

Cột sống khoẻ mạnh khi nhìn từ phía sau là một đường thẳng. Khi cột sống cong sang bên và thường kèm xoay của các đốt sống, ta gọi là lệch vẹo cột sống. Tình trạng này gặp ở cả trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn; nếu phát hiện sớm, việc theo dõi và can thiệp sẽ thuận lợi hơn rất nhiều.

Lệch vẹo cột sống là gì?

Trong y khoa, vẹo cột sống (scoliosis) thường được xác định khi chụp X-quang thấy đường cong sang bên có góc Cobb từ 10 độ trở lên. Nếu chỉ nghiêng người do thói quen tư thế mà cột sống không bị xoắn cấu trúc, đó thường là lệch tư thế (vẹo chức năng), có thể cải thiện khi điều chỉnh thói quen.

Các dạng thường gặp

• Vẹo cột sống vô căn: phổ biến nhất, không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng, hay xuất hiện ở tuổi thiếu niên trong giai đoạn dậy thì tăng trưởng nhanh, gặp nhiều hơn ở nữ.
• Vẹo bẩm sinh: do bất thường hình thành đốt sống từ khi còn trong bụng mẹ.
• Vẹo thứ phát: liên quan bệnh lý thần kinh, cơ, chênh lệch chiều dài hai chân hoặc sau chấn thương.
• Vẹo thoái hoá ở người lớn tuổi: do thoái hoá đĩa đệm và khớp cột sống theo thời gian.

Dấu hiệu nhận biết sớm

Phụ huynh và người lớn có thể quan sát tại nhà khi người được kiểm tra bỏ áo, đứng thẳng thoải mái:

• Hai vai cao thấp không đều, một bên bả vai nhô ra rõ hơn.
• Hai bên eo không cân đối, một bên hông nhô cao hơn.
• Đầu không nằm chính giữa so với khung chậu; quần áo luôn bị lệch về một phía.
• Khi cúi gập người về phía trước, hai tay buông thõng, thấy một bên lưng gồ cao hơn bên kia (nghiệm pháp Adams).
• Người lớn có thể kèm đau lưng, mỏi lưng kéo dài.

Ở giai đoạn đầu, vẹo cột sống thường ít gây đau, nên dễ bị bỏ sót. Vì vậy việc kiểm tra định kỳ cho trẻ ở độ tuổi dậy thì là rất cần thiết.

Khi nào cần đi khám?

• Khi thấy bất kỳ dấu hiệu mất cân đối nào nêu trên, dù không đau.
• Khi độ cong nhìn thấy rõ tăng lên theo thời gian, đặc biệt ở trẻ đang lớn.
• Khi vẹo kèm đau dai dẳng, tê yếu chân, khó thở hoặc thay đổi đi lại.

Bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng và thường chỉ định chụp X-quang cột sống toàn bộ để đo góc Cobb, đánh giá mức độ và nguy cơ tiến triển.

Hướng xử trí theo mức độ

Hướng điều trị phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ cong, khả năng tiếp tục phát triển của xương và nguy cơ tiến triển:

• Độ cong nhỏ: thường theo dõi định kỳ, kết hợp tập luyện, điều chỉnh tư thế.
• Độ cong trung bình ở trẻ còn đang phát triển: bác sĩ có thể cân nhắc nẹp lưng để hạn chế tiến triển, kết hợp bài tập chuyên biệt.
• Độ cong lớn hoặc tiến triển nhanh (thường từ khoảng 40–50 độ trở lên): có thể cần cân nhắc can thiệp phẫu thuật tại chuyên khoa.

Chăm sóc và phòng ngừa

• Giữ tư thế ngồi học, làm việc đúng: lưng thẳng, màn hình ngang tầm mắt, bàn ghế phù hợp chiều cao.
• Không đeo cặp quá nặng một bên vai; cặp không nên vượt quá khoảng 10% trọng lượng cơ thể trẻ.
• Khuyến khích vận động thể chất đều đặn: bơi lội, yoga, các bài tập tăng cường cơ lưng, cơ bụng.
• Khám sàng lọc cột sống định kỳ cho trẻ ở tuổi dậy thì.

Y học cổ truyền và trị liệu hỗ trợ

Các phương pháp như bấm huyệt, xoa bóp, tác động cột sống nhẹ nhàng và vận động trị liệu có thể hỗ trợ giảm đau, giãn cơ co cứng, cải thiện tư thế và sự linh hoạt của lưng. Cần lưu ý đây là biện pháp hỗ trợ; chúng không làm thay đổi cấu trúc xương đã cong, nên việc thăm khám, đánh giá mức độ bằng X-quang và theo dõi định kỳ vẫn là nền tảng.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ. Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá trực tiếp.